Tin tưởng hay không tin tưởng?

Niềm tin của chúng ta đang ở đâu? Làm cách nào để đo lường mức độ tin tưởng nhau? Chúng ta nên tin tưởng hay không tin tưởng người khác? Cùng Biettout.com thử xem xét một vài ý kiến

Chúng ta đã nghe và chia sẻ rất nhiều về những vụ việc làm chúng ta dần mất niềm tin với nhau, chẳng hạn như khách hàng lừa đảo, người yêu phản bội, bạn bè chơi khăm,... Thật vậy, hầu hết chúng ta đã dần từ bỏ lòng tin của mình vì những trải nghiệm không mấy tốt đẹp. Những kinh nghiệm này khiến chúng ta nghĩ rằng chúng ta đang quá tin tưởng, thậm chí đang cả tin không đúng chỗ.

Niềm tin của chúng ta đang ở đâu?

Thực tế là chúng ta đang không đủ tin tưởng.

Ở Hoa Kỳ, mức tin tưởng giữa các cá nhân, một thước đo xem mọi người nghĩ người khác có đáng tin hay không, đang ở mức thấp nhất trong gần 50 năm. Tuy nhiên, một thống kê khác cho thấy một ít hoài nghi về việc sụt giảm niềm tin giữa mọi người là tỷ lệ tội phạmcó xu hướng giảm mạnh trong nhiều thập kỷ qua. Trong khi đó, niềm tin đối với truyền thông đang sụt giảm trầm trọng xuống dưới mức trung bình, ngoại trừ các phương tiện truyền thông chính thống vẫn chiếm được niềm tin về sự chính xác của mình.

Chúng ta đang mất dần niềm tin

Đối với các lĩnh vực khoa học, niềm tin đã tăng lên tương đối tốt, hầu hết mọi người đều tin tưởng vào các nhà khoa học. Mặc dù vậy, ở một số ít khu vực chứng kiến những hậu quả từ biến đổi khí hậu, những sự cố tiêm chủng khiến một bộ phận dân số không đủ tin tưởng vào khoa học.

Một thí nghiệm nghiên cứu mức độ tin tưởng

Để nghiên cứu mức độ tin tưởng của con người, các nhà khoa học sử dụng một công cụ gọi là trò chơi niềm tin, trong đó có hai người tham gia trò chơi, thường là ẩn danh. Người đầu tiên được cấp cho một khoản tiền nhỏ, 10 đô la, và được yêu cầu để quyết định sẽ chuyển bao nhiêu tiền cho người thứ hai. Số tiền này sau đó được nhân lên ba lần để đưa cho người thứ hai. Người thứ hai sẽ cũng được yêu cầu quyết định sẽ chuyển trả lại bao nhiêu tiền cho người đầu tiên. Như vậy niềm tin sẽ được đền đáp: nếu người đầu tiên chuyển càng nhiều tiền, người thứ hai sẽ có thể gửi lại càng nhiều tiền, và do đó, người đầu tiên sẽ kết thúc trò chơi với nhiều tiền hơn. Tuy nhiên, thực tế thì những người tham gia ở vai người đầu tiên trung bình chỉ chuyển một nửa số tiền  mà họ được nhận!

Trong một số nghiên cứu khác, các nhà khoa học đã thay đổi trò chơi một chút: họ để những người tham gia biết xuất xứ của nhau. Kết quả cho thấy những người tham gia bị ảnh hưởng bởi những định kiến và phân biệt nguồn gốc. Điều này khiến những người tham gia nghi ngờ một số nhóm nhất định – những sinh viên da màu ở Nam Phi, những người đàn ông gốc Israel, những người nhập cư gốc Á, gốc Phi hoặc con cháu - sẽ chuyển cho họ ít tiền hơn, mặc dù những người này tỏ ra đáng tin cậy như những người tham gia khác.

Sự bất cân xứng thông tin giữa tin tưởng và không tin tưởng

Khi bạn tin tưởng một ai đó, về sau bạn sẽ biết được liệu niềm tin của bạn có đúng đắn hay không. Chẳng hạn khi một người quen hỏi liệu anh ta có thể trú lạinhà của bạn trong vài ngày không. Nếu bạn chấp nhận, bạn sẽ biết được anh ấy có phải là một vị khách tốt hay không. Một ví dụ nữa như khi một đồng nghiệp khuyên bạn nên sử dụng một phần mềm mới. Nếu bạn làm theo lời khuyên của cô ấy, bạn sẽ cũng biết được phần mềm mới có hoạt động tốt hơn phần mềm bạn đã từng sử dụng hay không,...

Ngược lại, khi bạn chọn không tin tưởng ai đó, thông thường bạn sẽ không bao giờ tìm hiểu xem bạn có nên tin tưởng họ hay không. Nếu bạn không mời người quen của bạn ở lại, bạn sẽ không biết liệu anh ấy có là một vị khách tốt hay không. Nếu bạn không làm theo lời khuyên của đồng nghiệp, bạn sẽ không biết được liệu phần mềm mới có thực sự vượt trội hơn hay không, và do đó không biết liệu đồng nghiệp của bạn có đưa ra lời khuyên tốt trong lĩnh vực này hay không.

Sự bất cân xứng thông tin này cho thấy chúng ta học được nhiều hơn bằng cách tin tưởng hơn là bằng cách không tin tưởng. Hơn nữa, khi chúng ta tin tưởng, chúng ta không chỉ có được thông tin về những cá nhân cụ thể mà chúng ta còn tìm hiểu chung hơn về loại tình huống mà chúng ta nên hoặc không nên tin tưởng. Chúng ta trở nên giỏi hơn trong việc tin tưởng.

Nên tin tưởng hay không tin tưởng?

Toshio Yamagishi, một nhà khoa học xã hội và các đồng nghiệp của mình đã chứng minh những lợi thế học hỏi của việc tin tưởng. Họ tiến hành các thí nghiệm tương tự như các trò chơi niềm tin, nhưng cho những người tham gia có thể tương tác với nhau trước khi đưa ra quyết định chuyển tiền (hoặc không chuyển tiền) cho người khác. Kết quả cho thấy những người tham gia có niềm tin cao nhất là những người giỏi hơn trong việc tìm ra ai là người đáng tin cậy và họ nên chuyển tiền cho ai.

Các nghiên cứu cũng cho thấy những kết luận tương tự trong các lĩnh vực khác. Những người tin tưởng truyền thông nhiều hơn sẽ hiểu biết nhiều hơn về chính trị, tin tức và những người càng tin tưởng khoa học thì càng biết nhiều về khoa học. Kết quả này được cho là hoàn toàn hợp lý. Niềm tin cũng giống như những thứ khác, thực hành sẽ làm cho chúng tốt hơn.

Nhiều người đang cùng nhau xây một tháp người ở Barcelona, Tây Ban Nha (Photo by Maja Hitij/Getty)

Góc nhìn sâu sắc của Yamagishi cho chúng ta một lý do để tin tưởng nhau hơn. Nhưng trớ trêu thay, chính lý do tại sao chúng ta nên tin tưởng nhiều hơn – tức việc chúng ta có được nhiều thông tin từ việc tin tưởng hơn là không tin tưởng - có thể khiến chúng ta có xu hướng tin tưởng ít hơn.

Khi niềm tin của chúng ta bị làm cho thất vọng (tin tưởng một ai đó mà đáng ra chúng ta không nên), chúng ta có xu hướng cảm thấy cái giá phải trả quá cao, chúng ta phản ứng từ khó chịu đến giận dữ và tuyệt vọng. Khi đó, phần lợi ích - những gì chúng ta đã học được từ sai lầm của mình – lại rất dễ bị bỏ qua và bị phớt lờ bởi sự cảm nhận chi phí sai lầm quá lớn. Ngược lại, phần chi phí của việc không tin tưởng một ai đó mà chúng ta có thể tin tưởng lại bị xem như vô hình. Chúng ta không biết về tình bạn mà chúng ta có thể có được (nếu chúng ta chịu để người quen trú lại nhà của chúng ta). Chúng ta cũng không nhận ra một số lời khuyên hữu ích như thế nào (khi chúng ta tin tưởng đồng nghiệp về ứng dụng phần mềm mới).

Chúng ta đang không đủ tin tưởng nhau bởi vì các chi phí của việc tin lầm là quá rõ ràng trước mắt, trong khi lợi ích của việc học hỏi từ sai lầm cũng như các chi phí của sự ngờ vực phần lớn bị phớt lờ. Chúng ta nên xem xét các chi phí và lợi ích tiềm ẩn này bằng cách nghĩ về những gì chúng ta học được nếu chúng ta tin tưởng, về những người mà chúng ta có thể làm bạn, về những kiến thức mà chúng ta có thể có được hoặc những hối tiếc nếu chúng ta bỏ qua lựa chọn tin tưởng.

“Tin tưởng” không chỉ là một việc mang tính đạo đức, bài viết đã cho thấy chọn “tin tưởng” còn là một lựa chọn thông minh. 

Biên soạn từ bài viết gốc của Hugo Mercier trên bigthink.com

Dập lửa bằng nước nóng hay nước lạnh nhanh hơn?

Những điều bất ngờ về cơ thể mà bạn chưa biết

Có phải chỉ có loài người mới được hưởng các quyền cơ bản?

Tại sao một số quốc gia lái xe bên trái trong khi các quốc gia khác lái xe bên phải?

Tại sao con người có ít lông?

Tại sao chó vẫy đuôi?

Tại sao chúng ta quên?

Tại sao con trai không được chơi với búp bê?

Bình luận

Tin mới

Sửa
TOP