Có phải chỉ có loài người mới được hưởng các quyền cơ bản?

Người và con người có gì khác nhau? Tại sao các luật sư của NhRP lại yêu cầu trao quyền cho người không phải là con người?

Người và con người có gì khác nhau? 

Khi nhắc đến từ ”người”, chúng ta thường mặc định đó là một con người. Tuy nhiên, trong các quy định pháp lý, người (person) chưa bao giờ đồng nghĩa với con người (human). Ví dụ điển hình như trường hợp của các doanh nghiệp, tập đoàn công ty, các thực thể này không phải con người nhưng được xem là pháp nhân. Đặc biệt có những gian đoạn lịch sử, các thực thể con người (human) lại được xem là không đủ tư cách để được gọi là người (person) (những nô lệ chẳng hạn). Luật pháp đang chia mọi thứ thành hai loại: đó là “người” và “vật”. Nếu bạn không phải là một thực thể con người hoặc pháp nhân, bạn được xem là một “vật”.

Một vật thì không thể đại diện cho lợi ích riêng của nó tại tòa án. Chỉ “người” mới có thể đại diện cho lợi ích của họ tại tòa. Sẽ là một tình huống oái ăm nếu bạn bị xem là một vật và bạn phải thuyết phục thẩm phán rằng bạn thực sự là một người để được hưởng nhân quyền. Tuy nhiên, điều này đã thực sự xảy ra trong suốt thời gian dài trong lịch sử loài người, khi chế độ nô lệ còn tồn tại. Quá trình đấu tranh gian khổ và dai dẳn của một bộ phận chúng ta chỉ vừa mới giúp xóa bỏ chế độ nô lệ không lâu. Đây cũng là một minh chứng của sự chiến thắng trong việc mở rộng định nghĩa pháp lý của khái niệm “người”, rằng nó không chỉ dành cho những ông chủ hay người da trắng như trước đây đã từng. Và giờ đây, khái niệm “người” một lần nữa đang được đề nghị mở rộng cho những loài có trí thông minh cao nhưng không phải con người, như tinh tinh, AI,...

Con người không phải là loài duy nhất được hưởng các quyền cơ bản (Nguồn ảnh: NhRP)

Một vụ kiện chưa từng có trong lịch sử yêu cầu trao quyền làm người cho người không phải là con người!

Năm 2018, Jane Goodall, Steven Wise và nhóm pháp lý thuộc dự án Nonhuman Rights (NhRP) đã đề nghị lên tòa án tối cao New York về việc xem xét hai con tinh tinh, Tommy và Kiko, được phân loại lại là “người”. Họ không hề cho rằng các loài linh trưởng là con người nhưng họ khẳng định chúng có đủ tư cách để được hưởng các quyền cơ bản như con người và do đó, nên được xem là “người”.

 

Để dễ hình dung hãy nghĩ “người” là một chiếc cốc, giám đốc điều hành của NhRP - luật sư Kevin Schneider - phát biểu: Tương tự như cách một chiếc cốc chứa nước, “người” (personhood) có thể hiểu nôm na là một khái niệm chứa các quyền. Một vật, theo định nghĩa, không thể có quyền. Nhưng một khi bạn được công nhận là “người”, bạn có nhân quyền. Ông cho rằng các quyền tự do thân thể và toàn vẹn thân thể là cơ bản cần được trao cho tinh tinh, giống như đối với con người chúng ta.

Khi xem các sinh vật sống là một “vật” thì chúng có thể bị giam giữ, sở hữu như một tài sản. Tuy nhiên, NhRP đã yêu cầu tòa án giả sử (mà không quyết định) rằng Tommy và Kiko là “người” chứ không phải tài sản, và do đó xem xét chúng có thể đang bị giam giữ bất hợp pháp. NhRP đã yêu cầu tòa án cung cấp một văn bản habeas corpus để ra lệnh cho người giam giữ hai con tinh tinh Tommy và Kiko phải đưa chúng ra tòa để chứng minh rằng chúng đang bị giam giữ hợp pháp. Nếu văn bản habeas corpus được cấp, chủ sở hữu của Tommy và Kiko phải xuất hiện trước tòa để tranh luận và chứng minh được rằng Tommy và Kiko đang bị giam giữ hợp pháp vì tinh tinh là tài sản. Trong trường hợp tòa án quyết định Tommy và Kiko không phải là tài sản, chúng sẽ được công nhận là người và có thể bắt đầu được hưởng các quyền tự do, quyền được bảo vệ.

(Nguồn ảnh: NhRP)

Không nằm ngoài dự đoán, Tòa án đã quyết định bác bỏ yêu cầu của Jane Goodall và NhRP về việc công nhận Tommy và Kiko là người. Tuy nhiên, NhRP và các cộng sự được xem là đã tạo được tiếng vang và giành được một chiến thắng nhỏ nhưng vô cùng quý giá khi đã tác động đến quan điểm của các Thẩm phán.

Thẩm phán Fahey đã viết:

Tôi đồng ý với nguyên tắc rằng tất cả con người đều có phẩm giá và giá trị nội tại, nhưng, trong quá trình nâng cao giá trị loài người của chúng ta, chúng ta không nên hạ thấp địa vị của các loài có trí thông minh cao khác. 

Các thẩm phán nổi tiếng là bảo thủ. Vì vậy, sự phát triển tư tưởng từ quan điểm nhân quyền chỉ được trao cho con người sang thừa nhận giá trị nội tại của các loài khác, là chưa từng có.

Fahey tiếp tục khẳng định rằng việc tinh tinh có xứng đáng với các quyền và sự tự do hay không không nên được đo lường bằng cách xem xét chúng giống con người như thế nào. Sẽ đúng hơn khi xem xét liệu một thực thể có nên được cấp quyền và sự tự do dựa trên giá trị nội tại của chính nó.

Thẩm phán Fahey kết thúc ý kiến của mình bằng một kết luận sâu sắc rằng:

“ Mặc dù chúng ta có thể tranh cãi rằng một con tinh tinh có phải là một "người" hay không, nhưng không nghi ngờ rằng không thể xem chúng đơn thuần chỉ là một “vật”.

(Nguồn ảnh: NhRP)

Tại sao một số quốc gia lái xe bên trái trong khi các quốc gia khác lái xe bên phải?

Tại sao con người có ít lông?

Tại sao chó vẫy đuôi?

Tại sao chúng ta quên?

Tại sao con trai không được chơi với búp bê?

Tin mới

Sửa
TOP